Adli Bilimciler Derneği Lideri Prof. Dr. Hamit Hancı, ‘Bulut Tohumlama’ tekniği hakkında kıymetli bilgiler verdi.
İlk Yağmur Bombası İSKİ Tarafından Uygulandı
Bilimsel ismiyle hava modifikasyonu, en kolay tanımı ile fizikî yahut kimyasal araçlar kullanılarak; kar/yağmur yağışlarını artırma, azaltma yahut bunların yerini değiştirme, dolu/yıldırımları azaltma/önleme yahut bulutları/sisi dağıtmak maksadıyla” istemli olarak” Dünyayı saran atmosferin bileşiminde yahut dinamiklerinde değişiklik yaratmaya yönelik her çeşit faaliyetlerdir . Hava modifikasyonunda bulut tohumlama bir yapay yağış tekniği olarak kullanılmaktadır. Bulut yoğunlaştırıcı/buz çekirdekleri oluşturan hususların (gümüş iyodür ,amonyum nitrat, kadmiyum iyodür, kuru buz/katı CO2 ve öbür bildiğimiz/bilmediğimiz higroskopik materyaller) bulutun doruğundan ya da tabanından bulutun içine iletilmesi yoluyla yağış için havanın manipüle edilmesidir. Ülkemizde barajlarda su düzeylerinin azalması sonucunda birinci yağmur bombası uygulaması 1990 yılında İstanbul’da İSKİ tarafından yapılmış, daha sonra değişik tarihlerde birkaç defa farklı kentlerde uygulanmıştır. Bu teknik her ne kadar doğal bulutlardan düşen kar/yağmur yağış ölçüsünü artırmak için kullanılsa da uzmanlarca da belirtildiği üzere; ters tesir yaratabilir; çok yağışa yahut yağış azalmasına, ağır dolu yağışına yol açabilir.
İnsan Sıhhatine, Etrafa ve Ekosisteme Ziyan Verebilir
Kullanılan kimyasallar ve hava olaylarının değiştirilmesi kaynaklı meteorolojik değişiklikler insan sıhhatine, etrafa ve ekosisteme ziyan verebilir. Birleşmiş Milletler (BM) Hükümetler ortası İklim Değişikliği Paneli IPCC Climate Change 2014: Sentez Raporunda (Synthesis Report – AR5) yer verilen jeomühendislik/ iklim mühendisliği ise; global ısınmayı azaltma emelli olduğu söylenen iklim sisteminin planlı ve geniş ölçekli değiştirilmesine yönelik bir kadro metot ve teknolojilerdir Yani, hava modifikasyonu ile havadan yahut yeryüzünden kimyasal ve metal vb araçlarla atmosfere müdahale edilerek yağış, fırtına, dolu, yıldırım, sis üzere hava olaylarının istemli olarak lokal değiştirilmesi kasdedilirken; jeomühendislik; atmosfer, kara ve okyanus/denizlere birtakım kimyasal – biyolojik – fizikî mühendislik uygulamaları ile iklimin istemli ve geniş ölçekli değiştirilmesi olarak tanımlanmaktadır.
Hava manüplasyonları, bir silah olarak da kullanılabilir
OPERATION POPEYE, ABD Hava Kuvvetleri tarafından 1967-1972 yılları ortasında Vietnam Savaşı sırasında yürütülen bir askeri bulut tohumlama projesiydi. Bu program ,Ho Chi Minh Yolu’nun makul bölgelerinde muson mevsimini uzatmayı, yol yüzeylerini yumuşatarak ve heyelanlara neden olarak Kuzey Vietnam askeri tedariklerini aksatmayı amaçlıyordu. Bu hedefle Ho Chi Minh üzerinde bulutlar kurşun ve gümüş iyodür ile tohumlanmış, bunun sonucunda askeri gaye bölgelerde muson yağışlarının mühleti ortalama 30 – 45 gün uzatılmıştır. Bu müddette aralıksız yağan yağmur nedeniyle ikmal yolları çamur deryasına dönmüş ve kamyon trafiği yavaşlatılmıştır. Hava modifikasyonu çalışmalarının tarihi çok eskiye dayanmaktadır. Bu Mevzuyu İspat edebilecek Evraklardan İncelenmesi Gereken En Kıymetli Argümanlar Aslında Bilimsel Çalışma Ve Patentlerdir. İnternetten çarçabuk ulaşılabilen yüzlerce hava modifikasyonu/iklim manipülasyonuna yönelik resmi patent vardır. Bunların en eski olan 1891 tarihli “Yağmur yağdırma metodu” başlıklı patenttir. Bir öbür örnek ise 1927 yılında yayınlanan ve titanyum, kalay klorür, dumanlı sülfürik asit, klorsülfonik asit, kükürt trioksit içeren unsurlar kullanılarak “Hareket halinde bir uçaktan duman bulutları oluşturma süreçleri patentidir. Bu patentlerin sayıları günümüzde yüzlerceye ulaşmıştır.
ABD’nin faaliyetleri
Kimya Alanında Keşfi Çok Uzak Tarihte Olmayan Grafen Oksit (GO) İle İlgili Olan Hava Modifikasyonu Çeşitlerinden Bulut Tohumlama Yapılarak Yağış Arttırılabildiğini Hatta Kar Yaĝdırılabileceğini Yazan Uluslar Ortası Patent hayli enteresandır. 07.11.1966 Tarih ve 10a Sayılı Hava Modifikasyonu Çalışmalarına Yönelik Tavsiye Edilen Ulusal Program için hava modifikasyonu faaliyetlerinin kıymetlendirilmesi gayesiyle ABD Ulusal Bilim Vakfı tarafından oluşturulan Özel Komisyon’un hazırladığı rapora baktığımızda sözkonusu evrakın hazırlanmasından evvelki 20 yıl içinde hava modifikasyonu deneylerinin yürütüldüğü belgelenmektedir. Belgede dikkat cazibeli bir öteki nokta ise hava durumunu değiştirme deneylerinin global ölçekte uygulanması halinde ABD’nin ulusal uygulamalardan elde edeceği fayda ve mükafatın da büyük oranda artacağının vurgulanmış olmasıdır. ABD’nin yürüttüğü hava durumu ve iklim manipülasyonu uygulamalarının geçmişi ve niteliği konusunda kıymetli ipuçları veren bir başka kıymetli kaynak ise ABD Senatosu’nca Mayıs 1978’de yayınlanan “Hava Modifikasyonu Programları: Problemler, Siyaset ve Potansiyel” isimli 741 sayfadan oluşan evraktır. Kapalılığı kaldırılmış olan bu evrak 1940’lardan bu yana sürdürülen hava modifikasyonu uygulamalarının varlığını doğrulamaktadır.
1996 yılında Hava Kuvvetleri, “Bir Kuvvet Çarpanı Olarak Hava Durumu: 2025’te Hava Durumuna Sahip Olmak” isimli bir evrak hazırlamıştır. “Hava Durumuna Sahip Olmak”, atmosferik aerosolleri elektromanyetik güçle birleştiren bir hava durumu modifikasyon sistemini anlatmaktadır.
Belge çoğunlukla askeri muharebe uygulamalarına değinmekle birlikte, kimi değişik alıntılar da vardır. Bir tanesi, “Amerika Birleşik Devletleri’nde hava durumu değişikliği muhtemelen hem lokal hem de memleketler arası uygulamalarla ulusal güvenlik siyasetinin bir modülü haline gelecektir.” Evrakta “Havayı değiştirebilme yeteneği hem ekonomik hem de savunma nedenleriyle dilek edilebilir.” sözü yer almaktadır.
BM Askeri yahut Rastgele Düşmanca Emellerle Çevresel Modifikasyon Tekniklerinin Yasaklanması Sözleşmesi 20 devlet tarafından imzalanarak 05 Ekim 1978 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bugün 48 ülke tarafından imzalanmış, 78 ülke tarafından da onaylanmış durumdadır.
İngilizce kısaltılmış ismiyle ENMOD Environmental Modification Convention Mukavelesi olarak da anılır. Bu mukavele hava modfikasyonunu kabul etmektedir
Taraf Devletler kontrat ‘ile yasaklanan düşmanca hedefli etraf değiştirme tekniklerini kullanmamayı kabul ederler. Yasaklanan teknikler, Dünyanın ve uzayın dinamiği, oluşumu ve yapısı üzerinde şuurlu olarak oynanmasını kapsamaktadır. Dünya tabiri ile sırf karasal yerküre değil, birebir vakitte biyosfer, hidrosfer ve atmosfer kastedilmektedir.
Dünya, 1947 yılından itibaren hava modifikasyonu teknolojilerini araştırmaya ve kullanmaya başlamıştır. Bu teknolojiler, vakitle yalnızca çevresel değil, birebir vakitte operasyonel bir silaha dönüşmüştür.
2011 yılında İran üzerinde gerçekleştirildiği öne sürülen atmosfer mühendisliği faaliyetleri, bu durumun çarpıcı örneklerindendir. İran yetkilileri, “bulutlarımız çalınıyor” açıklamalarıyla bu müdahalelere dikkat çekmiştir.
2018 yılında Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi ve İsimli Bilimciler Derneği Lideri Prof. Dr. Hamit Hancı, atmosfer modifikasyonu teknolojilerinin bir güvenlik problemi olduğuna dikkat çekerek, “Havanın bir silah olarak kullanılmasına karşı Türkiye kendi güvenliğini sağlamalıdır,” ihtarında bulunmuştur.
Bu görüş, teknolojik gelişmelerin yalnızca bilimsel değil, tıpkı vakitte stratejik ve politik sonuçlar doğurduğunu göstermektedir
Bu teknolojinin hali hazırda kullanıldığının bir diğer delili da Çin hükümetinin iklim modifikasyonu teknolojisiyle 2008 olimpiyatları sırasında yağışı engellediğini resmen açıklamasıdır.
Prof.Dr.Mikdat Kadıoğlu nun 2000 li yıllarda Hava Modifikasyonu isimli çalışması da mevcuttur Hava modifikasyonu ve askeri meteoroloji kavramını da ülkemizde birinci evvel Kadıoğlu gündeme getirmiştir.
03 – 05 Aralık 2015 tarihlerinde İstanbul’da Ulusal Savunma ve Güvenlik Enstitüsü, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM ve Marmara Üniversitesi işbirliğinde düzenlenen Güvenlik Konferansı kapsamında “Atmosferik Manipülasyon; İmkanlar ve Tehditler” bahisli İklim Modifikasyonu Çalıştayı vizyon evrakında; (…) Kimi kaynaklar çok hava olaylarında ve iklimde görülen bozulmanın Hava Modifikasyonu (Atmosferik Manipülasyon) uygulamaları nedeniyle olduğunu ileri sürmekte ve şimdi bu teknolojiye sahip olmayan birçok ülkenin farkında olmadan bir iklim savaşına maruz kaldığını belirtmektedir denilmektedir.
Konferansta Atmosferik Manipülasyon; İmkânlar ve Tehditler, Artan Çok Hava Olayları ,Resmî Deklare Edilen Uygulamalar ,İklim Modifikasyonunun Havaya, Suya, Toprağa ve İnsan Sıhhatine Tesirleri ele alınmıştır
2017 yılında Birleşik Arap Emirlikleri’nde kamuoyuna açıklanan ve Gulf News’e yansıyan bir olayda, bir Rus vatandaşının geliştirdiği yer tabanlı elektromanyetik sistemle lokalize yağış oluşturabildiği argüman edilmiştir. Bu sistem, havadaki nemi iyonlaştırarak bölgesel ağırlaşma ve kısa vadeli yağış meydana getirmektedir. Bu durumun kasıtlı bir müdahale mi yoksa rastlantısal bir tesir mi olduğu netlik kazanmamış olsa da, birebir basınç jenerasyonları içinde yer alan ülkelerde bir bölgeye yönlendirilen yağışın, öteki bir bölgedeki yağış istikrarını bozabileceği, hatta Türkiye üzere yarı kurak iklim neslindeki ülkelerde beklenmedik rüzgar ve basınç değişimlerine yol açabileceği bilimsel olarak düşündürücüdür.
Türkiye’nin Komşusu Yunanistan Devletinde ise 1981’den Beridir Var Olan Bir Şirket, Devlet Dayanaklı Bir Hava Modifikasyonu/Bulut Tohumlama-Dolu Engelleme Projeleri ile Bilinmektedir.
Suudi Arabistan ve Ürdün kaynaklı şirketlerde mevcuttur ve Resmi Web siteleri bulunmaktadır.
Tabi burda bir öbür ülkenin bulutları çalınmakta mıdır soruları gündeme gelmektedir. Türkiye deki kuraklığa rağmen Ortadoğu daki çöllere olağandan çok fazla yağış yağması bilimsel olarak incelenmesi gereken durumlardandır
ABD Florida’da hava modifikasyonu / geo-mühendislik faaliyetlerini yasaklayan bir yasa 2025 yılında kabul edilmiştir. Yasa, evvelce yürürlükte olan hava modifikasyonu müsaade ve düzenleme kararlarını iptal etmektedir.
“Florida Eyaleti 2025 Yasası – SB 56. Jeomühendislik ve Hava Durumu Değiştirme Faaliyetleri Hakkında Yasa.” 1 Ekim 2025’ten itibaren kamuya açık havaalanları, atmosferde kimyasal yayma kapasitesine sahip uçakları bildirmek zorunda olacaklardır.
Benzer kanunların Teksas, Alabama ve Tennessee üzere eyaletlerde de gündeme gelmesi beklenmektedir. Yıllardır görmezden gelinen hava modifikasyonları ABD nin bir eyaleti tarafından kanunla yasaklanmış , hasebiyle bu hareketlerin varlığı kabul edilmiştir.
Meteoroloji Genel Müdürlüğümüzün belirttiğine nazaran (WEB), Günümüzde kimi ülkeler güç talebini karşılamak, kurak bölgelerde su kaynaklarını zenginleştirmek, yüzden fazla hava modifikasyon projesi yürütmektedir.
Bulut tohumlama tekniği 1940 larda denenmeye başlamış, 1960’lı yıllardan itibaren ABD’de geliştirilmiş ve günümüze kadar uygulanmaya devam edilmiştir.
Dünyada 24 ülke bulut tohumlama yolunu daha fazla yağış sağlamak için kullanmaktadır. Süreç ekseriyetle uçaklardan püskürtme ile olmaktadır.
Yağmur bombası sistemi ülkemizde birinci olarak 1990 yılında İstanbul’da İSKİ tarafından uygulanmıştır.
Uzun periyot yahut uzun periyodik gerçekleştirilecek hava modifikasyon süreçlerinde ekosistemin etkileneceği bilinmelidir.
Ayrıca, Hava modifikasyonu kasıtlı bir formda kullanılırsa meteorolojik bir silah haline gelebilmektedir. Modifikasyon sonucu oluşan Şiddetli yağış, kasırga, hortum, dolu, üzere hava olayları bir silah olarak kullanılabilme potansiyeline sahiptir.
Bizatihi Meteorolojik Faktörler bir silah olarak kullanabilirken, Hava silahların kullanımını da engelleyebilmektedir.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından onaylanan, 18 Mayıs 1977 tarihli mukavele ile çevresel modifikasyon tekniklerinin silah olarak kullanımı yasaklanmıştır (Convention on the Prohibition of Military or Any Other Hostile Use of Environmental Modification Techniques, United Nations ENMOD- Çevresel Modifikasyon Tekniklerinin Askerî yahut Öteki Bir Düşmanca Maksatla Kullanımının Yasaklanması Sözleşmesi)” (BSHA – Bilim ve Sıhhat Haber Ajansı)
Kaynak: BSHA
